"TPP 2.0": 11 + TRUNG QUỐC?

Anh Dũng     08/11/2017     125     100

Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC 2017) đang diễn ra tại Đà Nẵng. Các nhà lãnh đạo của 21 nền kinh tế thuộc APEC 2017 cũng bao gồm đầy đủ 11 thành viên của Hiệp định TPP. 

Thỏa thuận "TPP 1.0" được 12 nước ký ngày 4/2/2016 tại Auckland (New Zealand), sau 5 năm đàm phán khó khăn. Nhưng vào 23/1/2017, sau vài ngày nhậm chức, tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp rút khỏi Hiệp định này.

Chính phủ Nhật Bản, nước đang điều phối tiến trình đàm phán, sẽ tiếp tục vai trò này trong cuộc đàm phán cấp bộ trưởng ở Việt Nam. Nhật Bản sẽ sắp xếp các cuộc đàm phán song phương giữa các nước thành viên "TPP. 2.0" để giúp rút ngắn khoảng cách trong khi vẫn giữ được tiêu chuẩn cao của "TPP 1.0". Chiều 7/11, ông Toshihide ANDO - Phó Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nhật Bản cho biết: “Nhật Bản không thay đổi quan điểm về TPP. Đây là lý do vì sao chúng tôi đang làm việc để thúc đẩy TPP, tiếp tục đàm phán về TPP trong tuần này”.

Nếu thật sự có thể hình thành, TPP-11 sẽ là hiệp định thương mại tự do lớn nhất toàn cầu, kết nối 11 nền kinh tế thành viên với tổng GDP lên đến hơn 12.000 tỉ USD.

Theo giới quan sát, quyết tâm nhất lúc này có Nhật Bản (chiếm khoảng 20% tổng GDP 12 nước TPP), New Zealand và Australia. Hai nước cũng ủng hộ TPP-11 nữa là Singapore và Brunei. Các nước dự kiến được lợi nhất từ thị trường Mỹ như Malaysia, Việt Nam được coi là thiệt thòi nhất khi Mỹ rút đi. Riêng các nước Mỹ Latin như Peru và Chile thì đang quan tâm tới đàm phán hiệp định mới mà có thể có Trung Quốc tham gia.

Khác với tính chất “Diễn đàn” – nơi các bên tham gia đến tham dự để đưa ra các quan điểm, tuyên bố hoặc sáng kiến, một hoạt động được coi là “bên lề” APEC 2017 lại đang được dư luận chú ý: cuộc đàm phán cấp bộ trưởng của TPP 11 – nơi các bên tham gia đưa ra các yêu cầu, bày tỏ sự nhân nhượng hoặc tìm giải pháp “Win-Win” cho các vấn đề còn khác biệt.

Tại vòng đàm phán kết thúc ngày 1/11/2017, tại Urayasu (Nhật Bản), trưởng đoàn đàm phán Nhật Bản Umemoto xác nhận đại diện của 11 nước “đã đạt sự thống nhất” về việc đóng băng một số điều khoản đồng thời rút lại một số yêu sách trước đây. Cụ thể: New Zealand chấp thuận không yêu cầu đàm phán lại từ đầu liên quan tới kế hoạch kiềm chế nhà đầu tư ngoại mua bất động sản của nước này. Các điều khoản được cân nhắc “treo” gồm khoảng 50 điều gồm 3 mảng chính: các vấn đề pháp lý, quyền sở hữu trí tuệ và các mục khác. 

Liên quan tới số phận của Hiệp định này, một bài viết trên Bloomberg hôm 7/11 đưa ra nhận định: "TPP không phải là không có khả năng đạt được. Gần đây, các nhà đàm phán đã thu hẹp sự khác biệt giữa các quốc gia và kỳ vọng sẽ đạt được thoả thuận trong khuôn khổ APEC diễn ra vào tuần này".

Ông Alan Bollard, giám đốc điều hành Ban thư ký APEC cũng bày tỏ: “Chúng tôi hy vọng các Bộ trưởng và các nhà lãnh đạo tham gia TPP 11 có thể ký một thỏa thuận thương mại mới với những thay đổi khi Mỹ không còn tiếp tục tham gia Hiệp định”.

Trả lời Bloomberg trong cuộc phỏng vấn, diễn ra 2 ngày trước khi tới Việt Nam tham dự APEC 2017, tân Thủ tướng New Zeland – bà Jacinda Ardern cho biết rõ ràng là hiệp định TPP đem đến rất nhiều lợi ích cho các nhà xuất khẩu của New Zealand. “New Zealand hiện không có khả năng tiếp cận thị trường Nhật Bản như Australia hiện nay. Do đó TPP sẽ mang lại nhiều lợi ích cho thịt bò, rượu và kiwi của New Zealand”.

Trước nguy cơ sụp đổ các cuộc đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), Canada buộc phải tìm kiếm các đối tác thương mại mới. Trong một bức thư gửi Bộ trưởng Thương mại Quốc tế - ông François-Philippe Champagne, Hội đồng Kinh doanh Canada tuyên bố rằng TPP với 11 thành viên sẽ có lợi hơn cho Canada so với hiệp định ban đầu. Đó là bởi vì Canada sẽ có cơ hội tiếp cận Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ ba thế giới và các thị trường khác trong khuôn khổ TPP, trong khi mối quan hệ thương mại với Mỹ vẫn bị đóng băng.

Mục đích ban đầu của TPP là tạo ra một khối thương mại không bao gồm Trung Quốc nhằm bảo vệ quyền lực của Mỹ ở Thái Bình Dương. Với phiên bản "TPP 2.0" khi không có Mỹ, các doanh nghiệp Mỹ sẽ phải chịu thiệt thòi khi những quốc gia khu vực Thái Bình Dương tiếp tục hạ thấp rào cản thương mại. Và người thụ hưởng cuối cùng sẽ là Trung Quốc.

Đã có dấu hiệu cho xu thế ảnh hưởng của Trung Quốc vào tiến trình đàm phán của TPP 11: Khi Chính phủ của Thủ tướng Canada - Justin Trudeau thực hiện các đề xuất của Trung Quốc để phát triển quan hệ thương mại song phương, sự phản đối của dư luận đã không còn mạnh mẽ như trước.

Trung Quốc được coi là đối thủ chiến lược của các quốc gia phương Tây ở khu vực Thái Bình Dương, tuy nhiên, Canada và các đồng minh khác của Mỹ chẳng có sự lựa chọn nào khác nếu chính quyền Donald Trump tiếp tục gây khó dễ trong việc phát triển mối quan hệ thương mại.

Có thể một ngày nào đó, Mỹ, Trung Quốc và cả Ấn Độ cũng sẽ tham gia TPP. Nhưng ngay bây giờ, có thể  nghĩ đến khả năng Trung Quốc sẽ tham gia vào tiến trình "TPP 2.0" bằng việc chấp nhận vô điều kiện các điều khoản đã đạt được thỏa thuận trong 1.500 trang hiệp định "TPP 1.0".

Trước ngày Tổng Bí thư, Chủ tịch nhà nước Trung Quốc Tập Cận Bình đến Đà Nẵng dự APEC 2017 và thăm Việt Nam cấp nhà nước, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam - ông Hồng Tiểu Dũng khi trả lời phỏng vấn của Tân Hoa Xã cho biết: “Đây là lần đầu tiên sau khi Đại hội lần thứ XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc bế mạc thắng lợi, nhà lãnh đạo Trung Quốc tham dự hội nghị quốc tế nhiều bên và lần đầu tiên đi thăm nước ngoài; là tác phẩm mở đầu nền ngoại giao nước lớn mang đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới, sẽ thể hiện cho thế giới thấy nội hàm phong phú của nền ngoại giao đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới.

Hồng Tiểu Dũng cho biết thêm, trong thời gian hội nghị Đà Nẵng, Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ đọc diễn văn phát đi “Tiếng nói Trung Quốc” và đề xuất “Phương án Trung Quốc”.

Với cơ hội mà Tổng thống Trump tạo ra bằng việc rút khỏi TPP 12, với tham vọng “trỗi dậy khẳng định vai trò nước lớn trong quan hệ quốc tế” của lãnh đạo Trung Quốc hiện nay, liệu có hình thành "TPP 2.0" với cơ thành phần 11 + Trung Quốc tại APEC 2017 không nhỉ?

Thuận Hải

(Bạn phải đăng nhập hay đăng ký tài khoản để đăng bài ở đây)